چاقی وضعیتی پزشکی است که در آن فرد مقدار زیادی چربی بدن انباشته میکند. این انباشت چربی اضافی ممکن است به کاهش شاخصهای سلامت منجر شود، از جمله کاهش طول عمر یا کاهش کیفیت زندگی. یکی از رایجترین روشها برای ارزیابی چاقی استفاده از شاخص توده بدنی (BMI) است، که با تقسیم وزن بر حسب کیلوگرم بر مجذور قد بر حسب متر محاسبه میشود. طبق تعریف، زمانی که BMI فرد بالاتر از ۳۰ باشد، فرد چاق محسوب میشود.
در مورد کودکان، از صدک استفاده میشود. علل مختلفی برای چاقی وجود دارد، اما یکی از مهمترین عوامل، تمایل طبیعی بدن برای ذخیره انرژی به صورت چربی است. این تمایل از طریق تکامل به انسان امروزی به ارث رسیده است؛ اجداد انسانها به دلیل شیوه تغذیهای که شامل دورههای پرخوری و فواصل طولانی بین وعدههای غذایی بود، توانایی ذخیره انرژی به صورت چربی را به دست آوردند. بسیاری از افراد دارای اضافه وزن، چاقی موضعی و شکمی دارند. هم در زنان و هم در مردان، چاقی شکمی رو به افزایش است. افراد دارای اضافه وزن یا چاق در معرض خطر ابتلا به بیماریهای متعدد هستند. حتی از دست دادن مقداری از وزن اضافی میتواند به کاهش این خطرات کمک کند.
تاثیر بر سلامتی
چاقی احتمال ابتلا به بیماریهای متعددی را افزایش میدهد، از جمله بیماریهای قلبی، دیابت نوع دوم، آپنه خواب، برخی از انواع سرطانها، آرتروز و آسم. چاقی عموماً ناشی از ترکیب بیش از حد انرژی دریافتی، کمبود فعالیت بدنی و استعداد ژنتیکی است. با این حال، در برخی موارد، چاقی به دلیل عوامل ژنتیکی، اختلالات غدد درونریز، داروها یا مشکلات روانی رخ میدهد. به عنوان مثال، برخی افراد چاق با وجود کمخوری به دلیل متابولیسم کند بدن، وزن اضافه میکنند. به طور متوسط، افراد چاق برای نگهداری از بدنی که اضافه وزن دارد، انرژی بیشتری نسبت به افراد لاغر مصرف میکنند. رژیم غذایی و ورزش راههای اصلی مقابله با چاقی هستند. کیفیت رژیم غذایی را میتوان با کاهش مصرف غذاهای پرکالری و استفاده بیشتر از غذاهای گیاهی بهبود بخشید. داروهای ضد چاقی ممکن است برای کاهش اشتها یا جلوگیری از جذب چربی همراه با رژیم غذایی مناسب استفاده شوند. اگر رژیم غذایی، ورزش و دارو مؤثر نباشند، بالون معده یا جراحی باریاتریک میتواند به کاهش وزن کمک کند.
چاقی یکی از علل عمده مرگ و میر قابل پیشگیری در سراسر جهان است و به عنوان یکی از مشکلات جدی سلامت عمومی در قرن بیست و یکم شناخته میشود. چاقی در بسیاری از نقاط جهان مدرن (به ویژه در کشورهای غربی) به عنوان ننگ تلقی میشود، هرچند در گذشته در بسیاری از موارد چاقی به عنوان نماد توانگری و باروری شناخته میشد.
وزن بالای بدن میتواند منجر به بروز بیماریهای مختلفی شود، به ویژه بیماریهای قلبی-عروقی، دیابت نوع دوم، آپنه مسدودکننده خواب، برخی از انواع سرطانها، آرتروز و آسم شود. به همین دلیل، چاقی به عنوان یکی از عوامل کاهش عمر متوسط شناخته میشود. بر اساس آمارهای موجود، تعداد مرگ و میرهای مرتبط با چاقی بیشتر از مجموع مرگ و میرهای ناشی از چهار سرطان شایع یعنی سرطان ریه، سینه، روده و پروستات است.
چاقی و پیری زودرس مغز
مطالعات جدید نشان دادهاند که حجم ماده سفید مغز در افراد چاق کمتر از افراد لاغر است. نکته قابل توجه این است که با وجود این تفاوت در ماده سفید مغز، عملکرد شناختی این دو گروه تفاوت قابلتوجهی نداشته است. هرچند نتایج و پیامدهای این تحقیقات هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما احتمال میرود که ارتباطی بین چاقی و پیری مغز وجود داشته باشد.
افراد دارای چاقی بیشتر از افرادی با وزن معمولی در معرض خطر ابتلا به بیماریهای مزمن و حاد قرار دارند.
برخی از بیماریهایی که بهطور مستقیم با چاقی مرتبط هستند عبارتند از:
– ۱۷ نوع سرطان، از جمله سرطان روده، سینه، پانکراس و لوسمی
– سکته
– زوال عقل
– دیابت نوع ۲
– بیماری مزمن کلیوی
– درد کمر
– آرتروز
– بیماری قلبی
– آب مروارید
– بیماریهای کیسه صفرا
– آپنه خواب
تاثیر چاقی بر انجام کارهای روزانه
یکی دیگر از جنبههای تاثیر چاقی بر کیفیت زندگی، دشواری در انجام فعالیتهای روزمره است. زنان دارای اضافه وزن ممکن است در آشپزخانههای کوچک به خوبی نتوانند کار کنند یا فرزند خود را برای مدت طولانی در آغوش نگه دارند.
خوابیدن و بلند شدن برای آنها چالشبرانگیز است و ممکن است در انجام امور شخصی خود مانند حذف موهای زائد، شستشو و سایر امور روزانه با مشکل مواجه شوند. خستگی ناشی از حمل مقدار زیاد چربی میتواند بر فعالیتهای روزمره تاثیر بگذارد و سبب خستگی زودرس گردد.
درمان غذایی
یک رژیم غذایی مناسب شامل حذف مواد غذایی پرکالری مانند غذاهای چرب، شیرینیها، نوشابههای گازدار و سایر نوشیدنیهای شیرین، چیپس سیبزمینی و پفک است. جایگزینی برنج با نان سبوسدار مانند نان بربری میتواند به کاهش کالری مصرفی کمک کند. همچنین، گنجاندن سبزیها، میوهها، حبوبات، ماهی و لبنیات کم چرب در وعدههای غذایی از اهمیت بسیاری برخوردار است.
پرهیز از مصرف مواد غذایی شیرین مانند انواع شیرینیها، شکلات، کیک و کلوچه و نانهای روغنی نیز توصیه میشود. حذف وعدههای غذایی میتواند مغز را تحریک به پرخوری کند، بنابراین حذف وعدههای غذایی به هیچ عنوان توصیه نمیشود. افزودن ریزمغذی مس به رژیم غذایی باعث کاهش اشتها میشود. کمبود مس ممکن است مغز را به پرخوری وادار کند. برای افزودن ریزمغذی مس به رژیم غذایی، میتوانید مغزی برنجی را در سماور قرار داده و در آن بجوشانید. این روش هم نیاز بدن به مس را تأمین میکند و هم یون روی را به آب اضافه میکند که مفید است. چای سبز حاوی ترکیبی است که اشتها را کاهش داده و میزان سوخت و ساز بدن را افزایش میدهد. استفاده از ادویه زنجبیل در غذا نیز تاثیر زیادی در افزایش سوخت و ساز بدن دارد. میتوانید زنجبیل را به عنوان ادویه به غذا اضافه کنید یا پودر زنجبیل را با ماست ترکیب کرده و همراه غذا مصرف کنید.
پیاز توانایی چربیسوزی دارد و مصرف روزانه یک عدد پیاز هیچ ضرری به بدن نمیرساند. سیر و موسیر نیز از گیاهان همخانواده پیاز هستند و میتوانید از آنها استفاده کنید. مطالعات جدید محققان ژاپنی نشان میدهد روغن ماهی نقش موثری در کاهش وزن دارد. سلولهای چربی سفید که مهمترین عامل اضافه وزن، بهویژه در ناحیه شکم و پهلوها هستند، با مصرف روغن ماهی به سلولهای سوزاننده چربی تبدیل میشوند و به کاهش وزن کمک میکنند.
سخن آخر
همانطور که مشاهده میشود، تاثیر چاقی بر کیفیت زندگی گسترده و فراگیر است و به جنبههای مختلف زندگی فرد نفوذ میکند. تنها راه کاهش تاثیر چاقی بر کیفیت زندگی، رفع مشکل اضافه وزن است. از آنجا که چاقی یک بیماری چندعاملی و پیچیده است، ممکن است برای درمان آن به تخصصهای مختلفی از جمله روانشناس، پزشک، متخصص تغذیه و حتی جراح نیاز باشد. در صورتی که مشکل چاقی با ورزش و رژیم غذایی حل نشود، فرد ممکن است نیاز به جراحی لاغری برای کاهش وزن داشته باشد.
تاثیر چاقی بر کیفیت زندگی نادیدهگرفتنی نیست و برای بهبود کیفیت زندگی، افراد باید تمام تلاش خود را برای کاهش وزن اضافه انجام دهند.
